Новиот европски систем за пасошка контрола – т.н. Систем за влез и излез (ЕЕС), кој официјално започна со целосна примена во април 2026 година, предизвикува сериозни проблеми на аеродромите ширум Европа, со долги редици, доцнења и пропуштени летови. Станува збор за дигитален систем кој ги заменува класичните печати во пасошите со биометриска регистрација, односно скенирање на отпечатоци од прсти и фотографирање на патниците кои доаѓаат од земји надвор од Европската Унија. Иако системот има за цел да ја зголеми безбедноста и подобро да ги следи движењата на патниците, неговото воведување веќе доведе до сериозни застои. На повеќе европски аеродроми се регистрирани редици од два до три часа, а во некои случаи и повеќе, што директно влијае врз функционирањето на авио-сообраќајот. Проблемите се резултат на комбинација од технички потешкотии, недостиг на персонал и бавно функционирање на системот, при што обработката на еден патник може да трае и до пет минути. Поради ваквата состојба, водечките здруженија на авиокомпании и аеродроми алармираат дека ситуацијата може да стане „неодржлива“, особено во пресрет на летната сезона кога се очекува значително зголемен број патници. Тие бараат од Европската комисија да овозможи флексибилност, односно можност за привремено суспендирање на системот во периоди кога метежот е преголем, со цел да се избегнат дополнителни нарушувања во сообраќајот. Дополнително, постојат предупредувања дека доколку не се преземат итни мерки, времето на чекање може да достигне и до четири часа во текот на летото, што би предизвикало уште поголем хаос на европските граници. Некои аеродроми веќе биле принудени привремено да го суспендираат системот за биометриска регистрација за да се намали притисокот, што дополнително ја покажува сериозноста на ситуацијата. И покрај критиките, од Европската комисија тврдат дека системот функционира во најголем дел од земјите, но признаваат дека се потребни одредени прилагодувања во почетната фаза. Во меѓувреме, експертите апелираат патниците да пристигнуваат порано на аеродромите и да бидат подготвени за подолги процедури, додека институциите се обидуваат да најдат баланс меѓу безбедноста и ефикасноста на граничните контроли.

Европските авиопревозници и аеродроми бараат Европската комисија да овозможи поголема флексибилност во примената на системот за влез-излез ЕЕС до крајот на летото. Тие бараат на граничните контроли да им се даде можност целосно да го суспендираат системот кога времето на чекање ќе стане прекумерно со цел да се овозможи патниците да не ги пропуштаат летовите. Аеродромските организации ACI Europe и Airlines for Europe (A4E) изјавија дека првиот целосен ден од EES бил „обележан со прекини во сообраќајот на патниците, доцнења и пропуштени летови“. Тие ги повторија претходните предупредувања за ризиците од имплементација и сега бараат на властите да им се дозволи целосно да го суспендираат системот кога доцнењата ќе станат прекумерни. -Ќе продолжиме внимателно да ги следиме случувањата во наредните денови, но веќе е очигледно дека е веднаш потребна поголема флексибилност. На властите за гранична контрола мора да им се дозволи целосно да го суспендираат EES кога времето на чекање ќе стане прекумерно. Ова е од суштинско значење не само во наредните недели, туку и во текот на целиот шпиц на летната патна сезона – изјавија Оливие Јанковец, генерален директор на ACI Europe, и Уранија Георгуцаку, генерален директор на A4E во заедничка изјава. Иако ја потврдуваат поддршката за целите на EES, тие нагласуваат дека подобрувањата на безбедноста на границите не смеат да ја поткопаат оперативната ефикасност или привлечноста на Европа како туристичка дестинација, особено во услови на пошироки нарушувања на воздушниот сообраќај. Искуствата од првата недела на целосна приемна на системот говорат дека аеродромските шалтери стануваат преоптоварени поради процедурите, патниците чекаат и под 2 до 3 часа и пропуштаат летови, а авионите летаат без договорениот број патници. Од друга страна авиокомпаниите се соочуваат и со дополнителни трошоци за промена на резервациите или исплата на износите за билетите за кој патниците бараат поврат на парите. Ова, велат од авиокомпаниите ги одвраќа идните патници да се одлучат за авионски превоз што во сегашните кризни услови е и дополнителен проблем. Ваков случај имаше на аеродромот Линате во Милано кога речиси 100о патници не можеа да се качат на летот на EasyJet за Манчестер поради сериозни доцнења, додека на друг лет немаше патници во времето кога вратата на авионот требаше да биде затворена.

Аеродромите и авиокомпаниите ја повикаа Европската комисија и земјите-членки на ЕУ да воведат итна флексибилност во воведувањето на Шенгенскиот систем за влез и излез (EES), по големите нарушувања во сообраќајот кои се повторуваат откако стапи на сила неговата целосна примена, на 10 април годинава. Имено, и покрај очекувањата дека регистрацијата на патниците ќе трае околу 70 секунди, во реалните услови времето на чекање на граничната контрола се протегаше на 2-3 часа во шпиц периодите. Овие доцнења – што се случуваат дури и со мерки за делумно суспендирање – доведоа до пропуштени летови, оперативни нарушувања и екстремни проблеми со качувањето, вклучително и летови што заминуваат со десетици отсутни патници. Аеродромската група ACI Europe и Airlines for Europe (A4E) изјавија дека првиот целосен ден од EES бил „обележан со прекини во сообраќајот на патниците, доцнења и пропуштени летови“. Тие ги повторија претходните предупредувања за ризиците од имплементација и сега бараат на властите да им се дозволи целосно да го суспендираат системот кога доцнењата ќе станат прекумерни. „Иако ќе продолжиме внимателно да ги следиме случувањата во наредните денови, веќе е очигледно дека е веднаш потребна поголема флексибилност“, изјавија Оливие Јанковец, генерален директор на ACI Europe, и Уранија Георгуцаку, генерален директор на A4E во заедничка изјава. „На властите за гранична контрола мора да им се дозволи целосно да го суспендираат EES кога времето на чекање ќе стане прекумерно. Ова е од суштинско значење не само во наредните недели, туку и во текот на целиот шпиц на летната патна сезона. Тие го повторија своето барање ЕУ да „воведе дополнителна флексибилност“ за да се намали ова прекинување за патниците, вклучително и можност за целосно суспендирање на системот кога е потребно. ACI Europe и A4E изјавија дека патниците морале да издржат време на чекање од два до три часа на граничната контрола на аеродромите за време на врвните периоди на патување во петокот, и покрај тоа што граничните власти „обемно ги користат“ мерките за делумно суспендирање на EES. Иако ја потврдуваат поддршката за целите на EES, тие нагласуваат дека подобрувањата на безбедноста на границите не смеат да ја поткопаат оперативната ефикасност или привлечноста на Европа како туристичка дестинација, особено во услови на пошироки нарушувања на воздушниот сообраќај. Големо нарушување на аеродромот Линате во Милано ги истакна растечките проблеми во новиот систем за контрола на границите во Европа, откако речиси сто патници не можеа да се качат на летот на EasyJet за Манчестер поради сериозни доцнења, додека на друг лет немаше патници во времето на затворање на портата. Инцидентот се случил на 12 април 2026 година, кога патниците кои требало да патуваат на летот EJU5420 наишле на долги редици на пасошката контрола. Доцнењата беа поврзани со неодамна воведениот систем за влез/излез (EES), кој бара патниците кои не се од ЕУ да се регистрираат биометриски, вклучувајќи отпечатоци од прсти и препознавање на лица. И покрај тоа што пристигнаа на аеродромот со доволно време пред заминувањето, многу патници беа задржани со часови бидејќи граничната обработка значително се забави. Извештаите покажуваат дека редовите се протегаа до три часа, спречувајќи го поголемиот дел од патниците да стигнат до својата порта на време. Од приближно 150 патници резервирани на летот, само мал дел успеаја да се качат пред заминувањето. Авионот на крајот го напушти Милано, а повеќето патници останаа заглавени на пасошката контрола на аеродромот. Состојбите во терминалот, според извештаите, се влошија како што се интензивираа доцнењата. Патниците опишаа пренатрупаност, високи температури и ограничена вентилација, при што некои лица доживеале физички стрес, вклучувајќи несвестица и гадење. Се вели дека персоналот на аеродромот дистрибуирал вода додека се обидувал да ја контролира ситуацијата. Иако авиокомпанијата го одложила заминувањето на летот во обид да ги смести засегнатите патници, оперативните ограничувања – особено ограничувањата на работното време на екипажот – значеле дека авионот не можел да биде задржан на неодредено време. Како резултат на тоа, летот полетал без голем дел од оние што биле резервирани на бродот. Последиците ги оставиле заглавените патници да се обидуваат да направат алтернативни аранжмани, честопати на значителен личен трошок. Според извештаите, некои патници се соочиле со ноќевање на аеродромот или морале да купат нови билети на различни рути за да стигнат до нивната дестинација. Прекинот е дел од поширок модел што се појавува низ европските аеродроми по воведувањето на EES, кој е замислен како подобрување на безбедноста на границите и замена на традиционалното печатење во пасошите, системот воведе подолго време на обработка, особено за време на неговата почетна фаза на имплементација. Аеродромите и авиокомпаниите предупредија дека без прилагодувања, ситуацијата може да се влоши во текот на летните туристички шпицови. Претставниците на авиоиндустријата изразија загриженост во врска со недостатокот на флексибилност во распоредувањето на системот, повикувајќи на мерки за непредвидени ситуации за намалување на застојот во периодите со голем сообраќај. Иако властите тврдат дека системот ќе ја подобри ефикасноста со текот на времето, првичните искуства укажуваат дека остануваат значителни оперативни предизвици. (Фото: Juxlos – Own work, CC BY 4.0)

Европската авиоиндустрија бара од Европската комисија да овозможи целосно или делумно суспендирање на новиот Систем за влез/излез (ЕЕС) до крајот на летото, поради сериозни оперативни проблеми при неговото воведување. ЕЕС, кој официјално стартуваше на 10 април во 29 шенген земји, се однесува на патници вон ЕУ кои престојуваат до 90 дена во рамки на 180 дена. Системот ги заменува рачните печати во пасошите со дигитална евиденција за влез и излез, и собира биометриски податоци како отпечатоци од прсти и фотографии на лице. И покрај предупредувањата патниците да доаѓаат порано, првиот викенд од примената донесе сериозен хаос на граничните контроли: редици до три часа, доцнења и пропуштени летови. Според ACI EUROPE и Airlines for Europe (A4E), овие проблеми биле очекувани и сега станале реалност. Тие побараа од Европската комисија и земјите-членки на ЕУ „веднаш да воведат дополнителна флексибилност“ во работењето на новиот систем. A4E остро реагираше, оценувајќи дека долгите чекања не се „почетни тешкотии“, туку „системски крах“. Тие нагласуваат дека авиокомпаниите не можат да влијаат на граничните процедури, и покрај тоа што работат да ги одржат летовите навремено. Иако индустријата го поддржува ЕЕС како алатка за подобрување на безбедноста, предупредува дека не смее да доведе до постојани нарушувања во патувањата. Затоа, бараат поголема флексибилност во неговото спроведување. A4E повика на поголема флексибилност во имплементацијата како суштинска за непречено одвивање на операциите. „Единственото изводливо решение е Европската комисија да дозволи целосно и делумно суспендирање на EEС до крајот на летото, каде што е потребно“, се вели во соопштението. Како конкретен пример за последиците, на аеродромот Линате во Милано, од 156 патници за лет кон Манчестер, само 34 успеале да се качат, додека останатите го пропуштиле летот поради долгите редици. Некои патници морале да платат над 1.600 фунти за алтернативни летови и пристигнале дома со задоцнување од 24 часа. Авиокомпаниите, вклучително и „Изиџет“, ги оценија доцнењата како неприфатливи и ги повикаа граничните власти да ја искористат дозволената флексибилност за да се избегнат вакви ситуации додека системот целосно не се стабилизира.

Покрај проблемите со снабдувањето со гориво, европските авиокомпании се соочуваат со проблеми на најмалку уште два фронта, што, доколку серијата кризи продолжи, би можело да создаде проблеми во европскиот воздушен простор подолг временски период, особено за оние земји кои планираат да ја искористат туристичката сезона и оваа година. Во понеделник и вторник, германскиот воздушен простор беше вознемирен од штрајкот на националниот оператор Луфтханза , поточно 19 илјади нивни пилоти и членови на кабинскиот екипаж, кои ги приземјија авионите на Луфтханза два дена. Според германските медиуми, само во Франкфурт биле откажани 580 од вкупно 1350 планирани летови, бројот во Минхен бил околу 400, а летови биле откажани и во Хамбург, Лајпциг, Берлин, Дизелдорф... Штрајк во незгодно време Штрајкот се случил во прилично незгодно време - токму на средина од велигденските празници, кои обично го означуваат почетокот на медитеранската сезона, а менаџментот на компанијата ја нарекол нејзината организација неодговорна, особено имајќи предвид дека доаѓа по кризата со горивото како резултат на војната во Иран и од страна на екипажот за кој, тврдат тие, „имаат едни од најдобрите услови во индустријата“. Тајмингот за патниците не бил добар дури и со оглед на фактот дека во тоа време стапил на сила новиот систем за влез во ЕУ, што создал вистински хаос на голем дел од европските аеродроми. Сто патници на easyJet биле заглавени на аеродромот во Милано во неделата додека чекале лет за Манчестер, а според Daily Mail, некои од нив биле болни и повраќале. Многумина завршија принудени да бараат алтернативни летови дома бидејќи летот на easyJet беше значително доцнење, само за да полета полупразен. Хаос предизвика новиот систем за влез во ЕУ - таканаречениот EES - кој бара патниците од трети земји, вклучувајќи го и Обединетото Кралство, да земат отпечатоци од прсти и да бидат фотографирани при влегување во Шенген зоната, што е област од 29 европски земји. Хаос и со новиот цариоснки систем Според easyJet , вината не била кај авиокомпанијата, туку во процесот на проверка во рамките на аеродромот, а с лични проблеми пријавија патниците на аеродромите низ Европа минатата недела, откако стапија во сила нови гранични контроли - вклучувајќи ги и аеродромите во Лисабон, Милано и Париз. На аеродромот во Лисабон, според португалските медиуми, деновиве, редиците за проверка стигнаа до делови со кафулиња и ресторани, а новиот систем за проверка на патниците од надвор од ЕУ беше суспендиран неколку пати таму само за време на викендот бидејќи не беше можно да се организираат патувања поинаку. Воопшто не охрабрувачки, британската туристичка работничка Џулија Ло Буе-Саид во интервју за Би-Би-Си изјави дека Европа треба да се обиде да го избегне „летото на хаосот“, кое ќе се случи поради големиот обем на патници кои ќе се обидат да поминат гранична контрола во исто време, а поради проверките, патниците од Велика Британија, кои исто така подлежат на новиот систем на проверки, се особено нервозни, со оглед на тоа што претставуваат посетители од трети земји. Најдоцна за три недели Во исто време, голем број европски аеродроми предупредуваат дека можноста за недостиг на керозин е опасно блиску до нив, што би можело да стане особено изразено во следните неколку недели. Се проценува дека би можеле да се појават значителни доцнења во воздушниот сообраќај во Европа ако Ормутскиот теснец, низ кој минува приближно половина од потребното гориво, не се отвори најдоцна за три недели. „ Намалувањето на снабдувањето сериозно би го нарушило работењето на аеродромите и воздушната поврзаност - со ризик од сериозни економски последици за погодените заедници и за Европа. Доколку преминот низ Ормутскиот теснец не продолжи на значаен и стабилен начин во следните три недели, системскиот недостиг на гориво за авиони ќе стане реалност за ЕУ “, предупреди генералниот директор на ACI Европа, Оливие Јанковец. Сепак, некои европски авиооператори веќе одлучија да ги намалат одредени линии и ги зголемија надоместоците за патниците, а малите аеродроми со помалку од милион патници годишно, кои веќе имаат слаба финансиска логика, се особено изложени на ризик. Минатата недела цената на керозинот достигна 1.838 долари за тон, во споредба со 831 долар, колку што чинеше пред почетокот на војната. © Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата Трамп најави блокада на иранските пристаништа, НАФТАТА ВЕДНАШ ПОСКАПЕ над 100 долари ДАЛИ ОВИЕ БРОЈКИ СЕ РЕАЛНИ? Гастарбајтерите открија колку трошат за храна во Германија

Новиот систем за влез и излез во Европската Унија (EES) донесе „хаос“ на граничните контроли на аеродромите, со редици што достигнуваат до три часа и бројни случаи на патници кои останале без лет. По серија одложувања и постепени подготовки, биометрискиот систем официјално беше воведен во Шенген-зоната на 10 април и сега се применува во 29 европски земји. Системот се однесува на патници од земји надвор од ЕУ кои влегуваат во Шенген за краток престој до 90 дена во период од 180 дена. Наместо рачно удирање печати во пасошите, сега се води дигитална евиденција за влез, излез и одбивање влез, а се собираат и биометриски податоци како фотографија од лицето и отпечатоци од прсти. Проблеми и доцнења На патниците им беше препорачано да пристигнуваат на аеродромите многу порано од вообичаено, но и покрај тоа, првиот ден од целосната примена беше обележан со доцнења, нарушувања во патувањата и пропуштени летови, се наведува во заедничко соопштение на ACI EUROPE и Airlines for Europe (A4E). Овие организации со недели предупредувале на предизвиците при воведувањето на системот, додавајќи дека нивните главни стравувања сега станале реалност. Тие ја повикаа Европската комисија и земјите-членки веднаш да воведат поголема флексибилност во примената на системот. Во посебно соопштение, A4E беше уште поостра, наведувајќи дека редици од три часа не се „почетни проблеми“, туку „системски неуспех“. „Авиокомпаниите работат напорно за летовите да пристигнуваат навреме, што е приоритет и за патниците и за превозниците. Но воведувањето на ЕЕС викендов покажа спротивно – доцнења и долги чекања, кои се надвор од нивна контрола“, се наведува во реакцијата. Организацијата додава дека иако ја поддржува целта за зајакнување на безбедноста, тоа не смее да доведе до постојани нарушувања во патувањата. Како решение, A4E побара Европската комисија да дозволи целосно или делумно суспендирање на системот до крајот на летото, таму каде што е потребно. Патници оставени на аеродром По воведувањето на системот беа регистрирани повеќе случаи на нарушено патување. На аеродромот Линате во Милано, од 156 патници кои требало да патуваат со лет на EasyJet за Манчестер, само 34 успеале да се качат во авионот поради долгите редици. Останатите 122 патници останале во Италија, гледајќи како авионот полетува без нив. Едно семејство, за да се врати дома, потрошило повеќе од 1.600 фунти за алтернативен лет преку Луксембург, со пристигнување со задоцнување од 24 часа. Портпарол на EasyJet изјави дека доцнењата предизвикани од новиот систем се „неприфатливи“. „Ги повикуваме граничните власти да ја искористат целата предвидена флексибилност додека системот се имплементира, за да се избегнат вакви доцнења за патниците“, изјавија од компанијата. Тие додадоа дека ситуацијата е надвор од нивна контрола, но изразија жалење за непријатностите предизвикани кај патниците.

Европските авиопревозници се соочуваат со критичен период кој би можел долгорочно да го дестабилизира воздушниот простор на континентот, што е особено загрижувачки за државите кои се потпираат на претстојната туристичка сезона. Проблемите се натрупуваат на три фронта: социјален немир, бирократски промени на границите и енергетска криза предизвикана од војната во Иран. 1. Бран штрајкови ја приземји „Луфтханза“ Германскиот авиосообраќај претрпе сериозен удар откако 19.000 пилоти и кабински персонал на „Луфтханза“ стапија во дводневен штрајк среде велигденските празници. Само во Франкфурт беа откажани 580 од планираните 1350 летови, додека во Минхен бројката достигна 400. Управата на компанијата го оцени штрајкот како неодговорен, нагласувајќи дека доаѓа во најлош можен момент – кога индустријата веќе се бори со високите цени на горивото. 2. Новиот систем ЕЕС предизвика хаос на аеродромите Воведувањето на новиот систем за влез во ЕУ (Entry-Exit System - EES) создаде вистински метеж на големите аеродроми како Лисабон, Милано и Париз. Системот бара земање отсоци од прсти и фотографирање на патниците од трети земји (вклучувајќи ја и Велика Британија), што драматично го забави протокот. Во Милано, патници на „easyJet“ со часови беа заглавени во терминалите, додека во Лисабон редовите за проверка стигнуваа до рестораните, принудувајќи ги властите неколку пати привремено да го суспендираат системот за да го расчистат метежот. 3. Закана од недостиг на керозин Најопасната закана доаѓа од енергетскиот сектор. Доколку Хормушкиот Теснец не биде целосно отворен во наредните три недели, Европа ќе се соочи со системски недостиг на авионско гориво. Цената на керозинот веќе енормно порасна – од 831 долар пред војната на фрапантни 1838 долари за тон минатата недела. „Доколку снабдувањето преку Хормуз не се стабилизира, недостигот на гориво ќе стане реалност за ЕУ, со тешки економски последици по поврзаноста на континентот“, предупреди Оливие Јанковец, генерален директор на „ACI Europe“. Поради овие притисоци, дел од авиокомпаниите веќе почнаа да ги кратат линиите и да ги зголемуваат таксите за патниците, а најзагрозени се малите регионални аеродроми кои тешко ја издржуваат финансиската нелогичност на новите цени. © Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата ПАЗАРЕЊЕ СО УРАНИУМОТ: Вашингтон бара гаранции, Техеран нуди отстапки ДИПЛОМАТСКА ОФАНЗИВА ВО ПАРИЗ: Макрон и Стармер бараат трајно решение за Хормуз

Новиот европски систем за влез и излез носи значајни промени на граничните премини, зголемувајќи ја безбедноста, но и времето на обработка на патниците, изјави Зоран Ничено, помошник на генералниот директор на полицијата и началник на граничната администрација, за ХТВ. Според него, системот претставува значаен напредок во однос на претходните процедури, бидејќи сега се собираат и биометриски податоци од секој патник, со што се намалува можноста за злоупотреба на туѓи патни документи. Тој додаде дека новата технологија е поврзана со повеќе безбедносни бази на податоци, меѓу кои AFIS и NABIS, што овозможува побрза проверка и користење на информациите во кривични истраги. „Безбедноста е значително зголемена, а системот овозможува и подобра интероперабилност меѓу базите на податоци за биометриски информации“, истакна Ничено. Сепак, новиот режим на проверки влијае и на брзината на движење на патниците. Една проверка во просек трае околу 70 секунди, а патниците често мора да излезат од возилата за биометриско скенирање, што дополнително го забавува процесот на преминување на границата. Поради тоа, граничната полиција воведува мобилни уреди со цел да се забрза постапката, особено во периоди на зголемен сообраќај, како викендите и туристичката сезона. Иако има подолги чекања на одредени премини, властите наведуваат дека метежите не се директна последица на новиот систем, туку се совпаѓаат со празнични и викенд-патувања. Откако системот е во примена, се регистрирани милиони проверки и создадени над милион досиеја на патници. Според податоците, само вчера на 3.261 лице им бил одбиен влез во Хрватска, најчесто поради пречекорување на дозволениот престој во Европската Унија.

Новите европски правила за пасошка и биометриска контрола веќе почнаа да создаваат притисок врз дел од аеродромите во Европа, а патниците што денеска патуваат кон Скопје од шенген-зоната треба да сметаат на можни доцнења уште пред качување во авионот. Причината е целосната примена на системот Entry/Exit System, познат како ЕЕС, кој од 10 април дигитално ги регистрира влезовите и излезите на државјани од земји што не се членки на ЕУ и Шенген, наместо досегашното рачно печатирање на пасоши. На скопскиот аеродром денеска веќе се забележуваат поединечни поместувања кај дел од пристигнувањата од европски дестинации, иако не станува збор за целосен колапс на редот на летање. Сликата засега покажува повеќе забавувања и нарушена динамика отколку масовни откажувања, но токму во вакви денови и релативно кратките доцнења лесно можат да се прелеат во проблеми со бординг, преседнувања и чекања на терминалите. За разлика од аеродромите, на патниот сообраќај кон македонските гранични премини попладнево немаше голема гужва, но останува предупредувањето дека можно е повторно создавање колони во попладневните часови.