Мисијата „Артемис два“ на НАСА успешно го заокружи летот на четворицата астронаути околу темната страна на Месечината, враќајќи го интересот за вселенските истражувања во центарот на светското внимание. Иако вселенското летало „Орион“ функционираше беспрекорно, експертите нагласуваат дека вистинските искушенија допрва доаѓаат со плановите за изградба на постојана лунарна база и идните летови кон Марс. Администраторот на НАСА, Џаред Исакман, најави амбициозна динамика со едно слетување со екипаж годишно почнувајќи од 2028 година, но официјалните извештаи откриваат сериозни сопирачки во овој процес, пишува Би-Би-Си . Најголемите пречки се поврзани со доцнењата на приватните партнери, каде „Спејс екс“ на Илон Маск заостанува најмалку две години зад предвидениот распоред, додека проектот „Сина месечина“ на Џеф Безос се соочува со нерешени технички проблеми и осуммесечно задоцнување. За разлика од ерата на „Аполо“, современите лендери мора да транспортираат масивна инфраструктура, што наметнува потреба од огромни количини гориво и негово складирање во Земјината орбита. Д-р Симеон Барбер посочува дека прелевањето на супер ладен кислород и метан во вселенски вакуум претставува еден од најризичните инженерски потфати во историјата на науката. Рокот за слетување до 2028 година е под силен политички притисок бидејќи се совпаѓа со претседателскиот мандат на Трамп, но и под стратешки притисок поради напредокот на Кина. Пекинг планира своја лунарна мисија до 2030 година со поедноставен модел на две ракети, со што би можел да ги престигне САД доколку американските приватни компании продолжат со доцнењата. Истовремено, додека Маск најавува летови кон Марс уште во оваа деценија, научната заедница смета дека 2040 година е пореална временска рамка со оглед на смртоносното зрачење и сложеноста на слетувањето на Црвената планета. И покрај сите технички и политички предизвици, директорот на Европската вселенска агенција, Јозеф Ашбахер, останува оптимист за развојот на идната лунарна економија. Тој потсетува на зборовите на астронаутот Александар Герст дека погледот кон нашата кревка планета од далечината на вселената е клучен за будење на свеста за нејзината заштита, што на овие мисии им дава подлабока хуманитарна и еколошка димензија покрај онаа технолошката. © Vecer.mk, правата за текстот се на редакцијата ВНИМАВАЈТЕ КАКО МУ ЗБОРУВАТЕ - Лутиот тон може да го „извади од рамнотежа“ вашето куче ЦЕЛ ГРАД НА ПРОДАЖБА, цената е неверојатно ниска, а доаѓа со мотел, куќа и пошта

Програмата „Артемис Два“ на НАСА успешно заврши со враќањето на четири астронаути кои летаа околу темната страна на Месечината, со што човечките вселенски летови повторно станаа една од главните теми во светот, пишува Би-Би-Си. Иако мисијата на вселенското летало „Орион“ помина беспрекорно, експертите предупредуваат дека вистинските предизвици – како што се изградбата на база на Месечината и патувањето до Марс – допрва треба да дојдат. Администраторот на НАСА, Џаред Исакман, постави амбициозен план: едно слетување со екипаж годишно почнувајќи од 2028 година, кога треба да започне и изградбата на база на Месечината. Сепак, извештајот на Канцеларијата на генералниот инспектор укажува на сериозни доцнења од страна на приватните компании кои развиваат лендери. Вселенскиот брод „Спејс Екс“ на Елон Маск е најмалку две години зад распоредот, додека „Сината месечина“ на Џеф Безос е осум месеци зад распоредот со нерешени технички проблеми. За разлика од мисиите Аполо од 1969 година, новите лендери мора да носат огромна инфраструктура, што бара неверојатни количини гориво. Планот предвидува складирање на горивото во Земјината орбита, што д-р Симеон Барбер го опишува како еден од најтешките инженерски предизвици, бидејќи прелевањето на супер ладен кислород и метан во вакуум е исклучително ризично. Притисокот за слетување до 2028 година е делумно политички, што се совпаѓа со мандатот на претседателот Трамп, но и стратешки, поради подемот на Кина. Кина планира да слета на Месечината до 2030 година користејќи поедноставен пристап со две ракети, без комплицираното полнење гориво во орбитата, што би можело да ѝ даде предност ако американската програма продолжи да заостанува. Додека Маск ветува летови до Марс до крајот на оваа деценија, повеќето експерти веруваат дека 2040 година е пореална цел поради зрачењето и сложеноста на слетувањето низ тенката атмосфера на Црвената планета. И покрај одложувањата, директорот на Европската вселенска агенција (ЕСА), Јозеф Ашбахер, е уверен дека ќе се развие лунарна економија. Тој го цитира астронаутот Александар Герст, кој вели дека гледањето на нашата кревка планета од вселената ја менува нашата свест за тоа колку треба да ја заштитиме.

Успешното завршување на мисијата „Артемис II“, со лет околу темната страна на Месечината, повторно ја врати вселенската трка во центарот на глобалниот интерес. Иако леталото „Орион“ функционираше без проблеми, вистинските предизвици за САД допрва започнуваат – изградбата на постојана база на Месечината и подготовките за идни мисии кон Марс. НАСА најавува амбициозен план, со цел редовни слетувања со екипаж почнувајќи од 2028 година. Но зад оваа визија стојат сериозни технички и организациски проблеми. Клучните партнери, како „SpaceX“ на Илон Маск, веќе доцнат со развојот, додека проектот на Џеф Безос се соочува со дополнителни технички пречки. Овие доцнења директно го загрозуваат целиот временски план. За разлика од времето на „Аполо“, денешните мисии се далеку покомплексни. Потребно е да се транспортираат големи количини опрема и инфраструктура, што бара нови технологии за складирање и пренос на гориво во вселената. Овој процес се смета за еден од најризичните инженерски предизвици досега. Во меѓувреме, геополитичкиот притисок расте. Кина активно работи на сопствена лунарна програма и планира мисија до 2030 година. Со поедноставен пристап и стабилен напредок, Пекинг може да ја искористи секоја слабост на американската програма. Иако визиите за патување до Марс веќе се споменуваат, дел од научниците предупредуваат дека тоа е далечна реалност. Според нив, вистинскиот фокус во наредните години ќе остане на Месечината – како прв чекор кон подалечните вселенски мисии. Сепак, и покрај сите предизвици, експертите веруваат дека развојот на лунарна база може да отвори нова ера – не само технолошка, туку и економска. Вселената повеќе не е само симбол на истражување, туку и следното големо поле на глобална конкуренција.

Екипажот на „Артемис 2“ првпат јавно се обрати по историската мисија околу Месечината, откако четворицата астронаути се вратија на Земјата по речиси десетдневен лет. Нивното враќање беше проследено со свечен пречек во Хјустон, само еден ден по успешно спуштање на капсулата „Орајон“ во Пацификот, со што заврши првата човечка мисија кон Месечината по повеќе од половина век. Во првото обраќање по мисијата, командантот Рид Вајсмен порача дека искуството било голем сон, но и тежок човечки тест. Тој рече дека летот не бил лесен и дека, иако пред полетувањето сè изгледа како најголемиот сон на Земјата, кога човек е толку далеку од дома најсилно посакува повторно да им се врати на семејството и пријателите. Таа порака го одбележа и емотивниот тон на настапот на екипажот, кој мисијата ја опиша како длабоко лична и преобразувачка. „Артемис 2“ испиша и нов рекорд во човечките вселенски летови. Според НАСА, астронаутите стигнале до 252.756 милји, односно повеќе од 405.000 километри од Земјата, со што го надминале рекордот што го држеше екипажот на „Аполо 13“ од 1970 година. Мисијата беше и прва потврда дека системите на „Орајон“ и ракетата СЛС можат безбедно да носат луѓе во длабока вселена и назад. Посебен впечаток од јавниот настап остави и Кристина Кох, која зборуваше за чувството кога Земјата се гледа опкружена со целосна темнина. Таа ја опиша нашата планета како кревок простор за живот во огромниот космос, додека и другите членови на екипажот говореа за блискоста што се создава меѓу луѓе кои заедно минуваат низ вакво искуство. Со успешното враќање на „Артемис 2“, НАСА сега го насочува вниманието кон следната фаза од програмата, која треба да го подготви патот за нови мисии и за враќање на човекот поблиску до лунарната површина.

По успешното враќање на четиричлената екипа од историската мисија Artemis II, која помина околу 10 дена во орбита околу Месечината, вниманието на јавноста сега се насочува кон една необична новина – т.н. „цар за снимки“. Како што пренесува SpaceDaily, американската вселенска агенција NASA направила структурна промена во начинот на управување со мисијата, ставајќи го визуелното раскажување приказни на исто ниво со инженерските и техничките системи. Во рамки на Artemis II, NASA воведе нова функција, специјален директор за лет, чија единствена задача била управување со снимките и јавниот пренос во реално време. Оваа позиција, неформално наречена „цар за снимки“, имала целосни оперативни овластувања во контролниот центар, слично како директорите задолжени за погонските системи или комуникациите. Неговата улога вклучувала избор на агли на камерите, приоритет на видео-стримови и дистрибуција на содржини кон јавноста. За разлика од претходните мисии, каде ваквите одлуки ги носеа тимови за односи со јавност без оперативна контрола, сега тие се дел од директното управување со мисијата. Според анализите, причината не е само технолошка, туку и политичко-општествена. NASA се соочува со потреба да одржи јавна поддршка за програмата Artemis, која делумно зависи од буџетот од Конгресот на САД и интересот на даночните обврзници. Затоа, целта е јасна: научните и инженерските достигнувања да се претворат во медиумски достапно и емотивно искуство за јавноста Мисијата Artemis II користи и нова генерација комуникациски системи базирани на ласерска технологија, што овозможува пренос на видео со висока резолуција од длабоката вселена, нешто што претходните мисии не го имаа. Ова овозможи дел од патувањето околу Месечината да се пренесува речиси во живо, со квалитет што значително ги надминува историските стандарди. Слетувањето на Аполо 11 во 1969 година го следела околу една петтина од светската популација. Тогаш постоел интерес за централизирано медиумско внимание и само неколку телевизиски мрежи и ограничени канали за пренос. Денес, медиумската средина е фрагментирана: социјални мрежи, стриминг платформи и мобилни уреди ја делат внимателноста на публиката на илјадници делови. За да се прилагоди на новата реалност, NASA ја пренесува мисијата не само преку сопствените канали, туку и преку платформи како Twitch, со цел да ја привлече помладата публика, особено генерациите што ќе ја поддржуваат идната вселенска програма. Претходната мисија Artemis I покажа слабости во комуникацијата со јавноста. Иако технички успешна, недостасувал континуиран медиумски наратив, што довело до заклучок дека комуникацијата мора да биде интегрирана во самата структура на мисијата. Воведувањето на „царот за снимки“ претставува промена во филозофијата на NASA – од класичен инженерски пристап кон модел каде јавната видливост е оперативен приоритет. Ова покажува дека во модерната вселенска ера, успехот на една мисија не се мери само со тоа каде стигнува леталото, туку и колку успешно таа приказна стигнува до луѓето на Земјата.

Со враќањето на човечки мисии кон Месечината преку програмата Artemis II, повторно се отворија старите дилеми и нови теории на заговор. Иако станува збор за една од најдокументираните вселенски операции, дел од јавноста и понатаму поставува прашања, од „дали навистина летале?“ до „зошто на фотографиите нема ѕвезди?“. Научните одговори, сепак, се далеку попрозаични – и многу поинтересни. Сомнежите за самото патување се потпираат на недоверба, но фактите се цврсти. Мисиите на NASA, уште од ерата на Apollo program, донесоа стотици килограми лунарен материјал кој и денес се анализира. Дополнително, на површината на Месечината се поставени уреди (ретрорефлектори) кои сè уште функционираат и се користат за научни мерења директен доказ за човечко присуство. Астронаутите не користат класичен интернет, туку специјализирани комуникациски мрежи како Deep Space Network. Овие системи овозможуваат пренос на податоци, видео и комуникација на огромни растојанија, вклучително и нови технологии како ласерска комуникација. Разликата е во пристапот. Ако програмата Apollo program имаше цел брзо освојување на Месечината во контекст на Студената војна, денешните мисии се фокусираат на долгорочно присуство и безбедност. Покрај тоа, новите мисии таргетираат потешки региони, како јужниот пол на Месечината, со значително покомплексни услови. Ова е едно од најчестите прашања и има едноставно објаснување. Камерите се прилагодуваат на силно осветлени објекти (астронаути, површина на Месечината), па темното небо и слабите ѕвезди не се регистрираат. Со подолга експозиција, ѕвездите би биле видливи но тогаш главниот објект би бил „прегорен“ од светлина. Позицијата на Земјата во кадарот зависи од орбитата, аголот на леталото и комуникациските ограничувања. Често се гледа слична перспектива, но тоа не значи дека Земјата не се врти – туку дека фотографиите се направени во слични услови. Иако најчесто ја перцепираме како сива, Месечината има различни нијанси – од пепелносива до блага сина или кафеава, во зависност од минералниот состав. Засилените бои на некои фотографии не се „лажни“, туку научна техника за подобро прикажување на разликите во составот Мисијата Artemis II не е само технолошки подвиг, туку и потсетник дека во ерата на информации, науката сè уште мора да се натпреварува со дезинформациите. Она што изгледа како „мистерија“ најчесто има логично објаснување и токму во тие објаснувања се крие вистинската фасцинација на вселената.

Астронаутите од мисијата Artemis II за првпат се обратија по враќањето на Земјата, опишувајќи го своето патување околу Месечината како едно од највозбудливите, но и најпредизвикувачките искуства во нивните животи. По слетувањето во Џонсон вселенски центар во Хјустон, членовите на екипажот беа пречекани со аплаузи и емоционални средби со своите семејства. Администраторот на НАСА, Џеред Ајзакман, ја нарече мисијата „најголема авантура во историјата на човештвото“, истакнувајќи го нејзиното значење за идните истражувања на вселената. Екипажот го сочинуваа астронаутите Рид Вајсман, Виктор Гловер, Кристина Кох и канадскиот астронаут Џереми Хансен, кои изведоа рекорден лет околу Месечината, патувајќи подалеку од било кој човек досега. Во своето обраќање, Вајсман искрено призна дека искуството било емотивно и тешко. „Не беше лесно да се биде на повеќе од 320.000 километри од дома. Кога си таму горе, најмногу сакаш да им се вратиш на семејството и пријателите“, изјави тој, додавајќи дека чувството на поврзаност меѓу членовите на екипажот ќе остане засекогаш. Мисијата, која траеше 10 дена, претставува важен чекор кон идните планови за враќање на човекот на Месечината и понатамошни истражувања во длабоката вселена, но за астронаутите најсилниот момент сепак бил повторното обединување со најблиските.

Мисијата Артемис е важна дури и за оние што мислат дека враќањето кон Месечината е прескап симболички потег, затоа што Артемис II, по безбедното слетување на 10 април по речиси десетдневен лет, не донесе само спектакуларни снимки, туку и прв човечки доказ по повеќе од половина век дека САД и нивните партнери повторно можат да испратат екипаж до Месечината и да го вратат жив. Четворицата астронаути прелетаа 694.481 милји, го соборија рекордот на Apollo 13 и ја затворија првата пилотирана лунарна мисија од 1972 наваму. Првата причина е чисто техничка: Артемис II беше летачки испит за системите што допрва треба да носат луѓе уште подалеку. Екипажот ги тестираше животоподдржувачките системи на Orion, рачното управување, навигацијата, термалната заштита и процедурите за враќање низ атмосферата. Тоа е суштинскиот капитал на мисијата, затоа што без ваква реална проверка со луѓе во длабока вселена, секоја идна амбиција за слетување би останала само анимација и план на хартија. Втората причина е стратешка: Артемис не е само „уште едно патување до Месечината“, туку скала кон подолгорочно човечко присуство надвор од ниската орбита на Земјата. НАСА отворено наведува дека програмата служи за научни откритија, економски придобивки и градење темел за идни мисии кон Марс. Во новата архитектура на програмата, Артемис III во 2027 треба да тестира комерцијални лендери во ниска орбита околу Земјата, додека првото слетување сега се таргетира со Артемис IV во 2028 година. Тоа значи дека Артемис II беше моментот кога програмата престана да биде ветување и стана оперативен патоказ. Третата причина е економска и индустриска. НАСА јавно ја брани Артемис како програма што создава работни места, поттикнува бизниси и гради технолошки синџири што се прелеваат и во секојдневниот живот. Програмата веќе е испреплетена со приватни компании и меѓународни партнери, од канадското учество во екипажот до комерцијалните системи што треба да се приклучат во следните фази. Со други зборови, Артемис не е само вселенска романтика, туку и економија на иднината во која државата, индустријата и сојузниците заедно го градат следниот пазар на технологии. Четвртата причина е политичка и човечка. Артемис II ја врати идејата дека големите мисии можат повторно да имаат глобална тежина, не само како американски престиж, туку и како заедничка приказна. НАСА по враќањето нагласи дека мисијата ги потврдила не само леталото и тимовите, туку и меѓународното партнерство што треба да ја врати човечката нога на Месечината. Во време на војни, технолошки трки и растечка недоверба меѓу државите, токму таквите мисии стануваат ретки моменти кога иднината сè уште изгледа како нешто што се гради, а не само се брани.

Четворицата астронаути од „Артемис 2“ го завршија патувањето околу Месечината и ноќеска безбедно се вратија на Земјата. Тие станаа првите луѓе кои ја прелетаа далечната страна на Месечината и отидоа најдалеку од Земјата досега – 406.711 километри. Тие не слетаа на површината на Месечината, но нивните набљудувања резултираа со мноштво вредни анализи, податоци и фотографии. Уште за време на мисијата НАСА сподели неколку спектакуларни фотографии од вселената. (Фото: НАСА)

Летот до Месечината не е само технолошки предизвик, туку и сериозен тест за човечкото тело, кое во вселената се соочува со значајни физички и психолошки промени. Научните анализи покажуваат дека еден од главните предизвици е намалената гравитација. На Месечината таа изнесува околу една шестина од земјината, што доведува до губење на коскената маса и слабеење на мускулите, бидејќи телото не е изложено на вообичаениот отпор. Овие промени можат да станат сериозни при подолг престој, па астронаутите мора редовно да вежбаат за да ја одржат физичката состојба и да го олеснат враќањето на Земјата. Дополнителен ризик претставува космичкото зрачење. За разлика од Земјата, Месечината нема атмосфера ниту магнетно поле, што значи дека астронаутите се директно изложени на штетни честички кои можат да влијаат врз ДНК и да го зголемат ризикот од заболувања. Проблем претставува и месечевата прашина, која е исклучително ситна и остра. Таа може да навлезе во живеалиштата и да предизвика респираторни проблеми при подолга изложеност. Покрај физичките ефекти, присутни се и психолошки предизвици, како изолација, ограничен простор и долготрајна оддалеченост од Земјата. Овие фактори се важни за идните мисии, особено во рамки на програмата „Артемис“, која има за цел повторно испраќање луѓе на Месечината и создавање услови за подолг престој. Истражувањето на вселената, според научниците, не зависи само од технологијата, туку и од разбирањето на границите на човечкото тело.

Како летот до Месечината го менува телото на астронаутите најдобро се гледа токму по враќањето на екипажот на Артемис II, кој вчера, 10 април, безбедно се спушти во Пацификот по околу 10 дена патување околу Месечината. Веднаш по слетувањето, астронаутите беа извлечени од капсулата Orion, пренесени на бродот USS John P. Murtha на првични медицински прегледи, а потоа треба да се вратат во Johnson Space Center во Хјустон. Тоа не е рутина само за протокол, туку првиот момент кога лекарите и инженерите почнуваат да мерат како длабоката вселена му влијаела на телото. Најголемиот удар не доаѓа од самото слетување, туку од повторната средба со гравитацијата. НАСА објаснува дека преминот од бестежинска состојба назад на Земјата ја нарушува просторната ориентација, рамнотежата, координацијата и способноста телото да го одржува крвниот притисок кога човек ќе стане. Во микрогравитација, течностите се поместуваат кон главата, мускулите и коските се растоваруваат, а по враќањето може да се јават вртоглавица, чувство на нестабилност, мачнина и замор. Иако Артемис II беше пократка мисија од типичен престој на Меѓународната вселенска станица, физиолошката логика е иста: телото мора повторно да научи да живее со тежина. Токму затоа „пред и потоа“ кај астронаутите не е само визуелен ефект. НАСА во своите постлетни анализи бележи дека некои астронаути првите денови по враќањето се чувствуваат „чудно“, тешко одат право, а мозокот повторно мора да ги вклучи сигналите од внатрешното уво за одржување рамнотежа. Кај подолгите мисии тие промени се подраматични, но и кај пократките летови тие се дел од рехабилитацијата. Затоа членовите на екипажот и во текот на летот вежбаа, а дел од постлетниот режим ќе биде насочен кон сила, координација и следење на кардиоваскуларната реакција на гравитацијата. Артимис II беше важен и затоа што не ги тестираше само луѓето, туку и системите што треба да ги чуваат живи во идните мисии. Според НАСА, екипажот извршил проверки на скафандрите за преживување, итните процедури и клучните системи на Orion, додека научните експерименти AVATAR и Immune Biomarkers собираа податоци за тоа како радијацијата и микрогравитацијата влијаат врз ткивата и имунитетот. Во своето последно обраќање пред враќањето, астронаутите ја опишаа мисијата како длабоко и нереално искуство, а Виктор Гловер најави дека „добрите работи“ и многу фотографии допрва се враќаат со нив. Тоа е суштината на Артемис II: ова не беше само спектакуларно обиколување на Месечината, туку медицинска и технолошка генерална проба за тоа дали човек навистина е подготвен повторно да живее подалеку од Земјата.

Враќањето на екипажот од мисијата „Артемис II“ на Земјата уште еднаш покажа колку длабоката вселена го менува човечкото тело. По околу 10 дена поминати во орбита околу Месечината, астронаутите вчера, на 10 април, безбедно се спуштија во Тихиот Океан, завршувајќи една од најважните пробни мисии на НАСА за идните лунарни летови. По слетувањето, екипажот беше извлечен од капсулата „Orion“, по што веднаш беше префрлен на бродот „USS John P. Murtha“ каде беа извршени првични медицински прегледи. Потоа астронаутите се упатени кон Johnson Space Center во Хјустон, каде ќе продолжат деталните анализи. Според НАСА, токму овој период е клучен за разбирање како престојот во длабоката вселена влијаел врз човечкиот организам. Најголемиот предизвик за телото не е самото враќање, туку повторната адаптација на гравитацијата. Од НАСА објаснуваат дека преминот од бестежинска состојба во земјина гравитација ја нарушува рамнотежата, ориентацијата и контролата на крвниот притисок при движење. Во услови на микрогравитација, телесните течности се прераспределуваат кон горниот дел од телото, а мускулите и коските се помалку оптоварени, што по враќањето може да предизвика вртоглавица, нестабилност, мачнина и замор. Иако мисијата „Артемис II“ траеше релативно кратко во споредба со престојите на Меѓународната вселенска станица, ефектите врз организмот се слични по природа. Телото мора повторно да се „преобучи“ за живот под гравитација, што обично бара неколкудневна рехабилитација и медицинско следење. НАСА истакнува дека астронаутите по враќањето често имаат потешкотии со одење и ориентација, бидејќи мозокот повторно мора да ги усогласи сигналите од внатрешното уво и визуелниот систем. Токму затоа, уште за време на мисијата се спроведуваат вежби, а по враќањето следи програма за враќање на физичката сила, координацијата и кардиоваскуларната стабилност. Мисијата „Артемис II“ имаше и поширока научна цел – тестирање на системите што ќе бидат клучни за идните мисии кон Месечината и подалеку. Екипажот ги проверуваше системите за преживување во скафандрите, итните процедури и функционалноста на „Orion“, додека експериментите AVATAR и Immune Biomarkers собираа податоци за влијанието на радијацијата и микрогравитацијата врз имунитетот и ткивата. Астронаутите по враќањето ја опишаа мисијата како уникатно и речиси нереално искуство. Според нив, највредните податоци и впечатоци допрва ќе бидат анализирани. За НАСА, „Артемис II“ претставува повеќе од тест-лет – тоа е клучен чекор кон одговорот на прашањето дали човекот е подготвен за подолг престој надвор од Земјата.

Артемис II не заврши со прскањето во Пацификот, туку дури тогаш почна најважниот дел од приказната. Капсулата Orion слета крај Сан Диего во 17:07 по локално време на 10 април, по речиси десетдневен лет и вкупно 694.481 милји, а екипажот веднаш беше извлечен, пренесен со хеликоптери на USS John P. Murtha и упатен на првични медицински проверки. Следната официјална станица е Johnson Space Center во Хјустон, додека самата капсула прво оди во поморската база во Сан Диего, а потоа во Kennedy Space Center, каде ќе почне детална постлетна „форензика“: снимање, вадење податоци, проверка на системите и преглед на топлинскиот штит. За астронаутите, тоа значи транзиција од херои на пренос во живо во медицински и оперативни субјекти на едно многу прецизно следење. NASA и нејзините медицински стандарди предвидуваат фазна постлетна рехабилитација што почнува уште со излегувањето од леталото, а кратките мисии имаат посебен режим на постлетни прегледи. Агенцијата со години предупредува дека враќањето во 1G по престој во микрогравитација може да донесе вртоглавица, нарушување на рамнотежата, пад на крвниот притисок и ризик од несвестица поради вестибуларни промени, течносни поместувања и дехидратација. Историските податоци од Apollo и NASA-истражувањата сугерираат дека кај летови до околу две недели адаптацијата обично е поблага отколку по долги престои на ISS, но не е занемарлива. Технички, мисијата му даде на NASA нешто што ниту една конференција, ниту една анимација, ниту една симулација не можеше целосно да го замени: докажан човечки лет околу Месечината и безбедно враќање со истиот систем што треба да ја носи следната ера на американското длабоковселенско истражување. Artemis II ги тестираше системите за одржување во живот, рачното управување со Orion, процедурите за итни случаи, скафандрите за преживување и начинот на кој луѓето функционираат во длабока вселена. Екипажот истовремено поддржа и научни истражувања, меѓу нив AVATAR, за тоа како човечкото ткиво реагира на микрогравитација и зрачење во длабока вселена. Во текот на лунарниот прелет снимија повеќе од 7.000 фотографии, меѓу нив „earthset“, „earthrise“, затемнување на Сонцето, траги од удари и терени што се важни за идните слетувања во јужнополарниот појас. Токму затоа слетувањето беше повеќе од спектакл. Вистинскиот испит на програмата беше влезот во атмосферата. По Artemis I, NASA призна дека топлинскиот штит на Orion изгубил јагленисан материјал на неочекуван начин, бидејќи гасовите во Avcoat не се одведувале доволно добро; токму ова прашање ја оттурна програмата и ја натера агенцијата да ја промени траекторијата на влез за Artemis II. Сега, кога капсулата безбедно врати четири луѓе од брзини блиски до 25.000 милји на час, фокусот се префрла од „дали ќе преживее“ на „што точно ни кажуваат штитот, структурата и сензорите“. Со други зборови, splashdown-от ја затвори драмата, но ја отвори лабораторијата. Има и свежи, директни зборови од екипажот, но најновите не се од по слетувањето. Во првата официјална пост-splashdown прес-конференција на NASA говореа раководители и програмски шефови, а не самите астронаути. Најважните нивни свежи изјави доаѓаат од прес-конференцијата од вселената и од пораките пред влезот во атмосферата. Виктор Гловер рече дека за враќањето размислувал уште од денот кога бил избран и го опиша како „riding a fireball“ низ атмосферата; Кристина Кох ја нарече Artemis „relay race“ и порача дека екипажот симболично му го предава штафетното стапче на следниот тим; Рид Вајсмен, пак, зборуваше за емотивните разговори со семејствата и за моментот кога кратер на Месечината го доби името на неговата покојна сопруга Керол. Тоа е важен детаљ: дури и во најтехничката мисија на NASA во последниве децении, човечкиот елемент не остана декор, туку суштина. Но најголемата новост е што Artemis II не води директно до отпечаток на чизми на Месечината. Според сегашната архитектура на NASA, Artemis III во 2027 треба да биде демонстрациска мисија во ниска орбита околу Земјата, со тестирање на интегрирани операции, rendezvous и docking меѓу Orion и еден или двата комерцијални лунарни лендери на SpaceX и Blue Origin. Првата Artemis-мисија со слетување сега е префрлена на Artemis IV, кој NASA и натаму го таргетира за почетокот на 2028 година. Во февруари агенцијата дури објави и поширока промена на ритамот: додадена мисија, стандардизација на возилата и цел за најмалку едно површинско слетување секоја година потоа. Тоа значи дека Artemis II беше крај на фазата „дали работи системот“, а почеток на фазата „дали може да се склопи целата инфраструктура за постојано присуство“. Во поширока смисла, успешното враќање ја заострува и геополитичката димензија на програмата. Reuters веќе нотира дека американскиот успех дополнително го става во фокус кинескиот план за екипажно слетување на Месечината до 2030 година. Тоа не значи дека Artemis II е само епизода од нова вселенска трка, но значи дека сега NASA има нешто многу повредно од амбиција: има доказ. Во вакви програми токму тоа го менува тонот на целата дебата — од надеж, кон рокови. Најкратко, што понатаму? За астронаутите: медицински проверки, рехабилитација, одмор, семејства и долги технички дебрифинзи. За Orion: расклопување на приказната на илјадници точки на податоци. За NASA: премин од славење кон инженерски пресметки, затоа што секој следен чекор — docking, лендери, лунарни скафандри, јужен пол — сега мора да се гради врз ова враќање. Artemis II беше мисија што не слета на Месечината, но токму затоа мораше беспрекорно да слета на Земјата. И тоа, барем според сè што е официјално познато досега, го направи.

Додека се наоѓаат стотици илјади километри од Земјата, астронаутите од мисијата Artemis II се будат со внимателно избрана музика – практика што ја откри НАСА преку официјална плејлиста. Дали некогаш сте се запрашале што слушаат астронаутите наутро – дури и кога се на повеќе од 400.000 километри од Земјата? Одговорот го даде NASA, која ја објави официјалната плејлиста за будење на екипажот од Artemis II. Во контролата на мисијата, музиката не е случаен избор – таа се користи за поздрав до астронаутите и за почеток на нивниот ден. Оваа традиција постои повеќе од половина век и има за цел да го подигне моралот и да создаде чувство на поврзаност меѓу екипажот и тимот на Земјата. Плејлистата е избрана лично од астронаутите – командантот Рид Вајсман, пилотот Виктор Гловер и специјалистите Кристина Кох и Џереми Хансен. Меѓу песните што ги будат астронаутите се: Реакциите од музичарите беа веднаш позитивни – дел од нив изјавија дека ова им е „најкул момент во кариерата“, додека раперот Denzel Curry се пошегува дека е „првиот рапер што се слуша во вселената“. Мисијата Artemis II, лансирана на 1 април, постави нов рекорд – најголема оддалеченост што луѓе ја достигнале од Земјата, дури 406.771 километар. Освен научните цели, ова патување покажува и една поинаква страна на вселенските мисии – дека дури и во екстремни услови, малите човечки навики, како музиката, остануваат важен дел од секојдневието.

Американската вселенска агенција NASA најавува амбициозен чекор кој може да ја промени иднината на човештвото – изградба на постојана база на Месечината. Проектот е дел од програмата Artemis program, со која САД и нивните партнери се враќаат на Месечината со цел долгорочно присуство. Според плановите, првите мисии веќе се во тек, а следните години треба да донесат слетување на астронаути и почеток на изградба на инфраструктура на лунарната површина. Крајната цел е создавање на таканаречен „Artemis Base Camp“ – научна и технолошка станица која ќе овозможи континуиран престој на луѓе. Базата е планирана да биде поставена во близина на јужниот пол на Месечината, област која се смета за клучна поради можните резерви на воден мраз и подобрите услови за производство на енергија. Овие ресурси би биле од големо значење за идните мисии и одржување на живот надвор од Земјата. Покрај научните истражувања, проектот се гледа и како подготовка за уште подалечни мисии во Сончевиот систем, вклучувајќи и идни патувања кон Марс. Експертите сметаат дека Месечината ќе стане „скок-табла“ за следната фаза од човечката експанзија во вселената. Иако проектот е технолошки и финансиски предизвик, НАСА и партнерите најавуваат дека првите елементи на базата би можеле да бидат поставени во следната деценија, со постепено проширување во годините што следат. Овој план претставува еден од најголемите чекори во историјата на вселенските истражувања и може да означи почеток на нова ера – ера во која човекот нема да биде ограничен само на Земјата.

Астронаутите од НАСА Рид Вајсмен, Виктор Гловер и Кристина Кох, заедно со канадскиот астронаут Џереми Хансен, вчера, на 10 април 2026 година, во 17:07 часот по пацифичко време, безбедно се спуштија во Тихиот Океан крај брегот на Сан Диего, завршувајќи ја мисијата Artemis II по речиси десет дена лет околу Месечината и назад. Со тоа, НАСА ја затвори првата пилотирана лунарна мисија по повеќе од половина век и тест-лет што агенцијата го претставува како пресвртница за следната фаза од програмата Artemis. Мисијата, според НАСА, била и симболична и техничка проверка на системите што треба да ја вратат човечката посада на лунарната површина. Екипажот поминал вкупно 694.481 милји, а во најоддалечената точка бил 252.756 милји од Земјата, со што го надминал претходниот рекорд што го држела екипата на Apollo 13 од 1970 година. При прелетот покрај Месечината, Orion се доближил на околу 4.067 милји над нејзината површина. Во текот на летот, четворицата астронаути ги тестирале системите за одржување во живот, управувањето со леталото во рачен режим, опремата за вонредни ситуации и скафандрите за преживување, додека научниот дел од мисијата собирал податоци за тоа како човечкото тело реагира во длабока вселена. За време на прелетот на 6 април, екипажот снимил повеќе од 7.000 фотографии од површината на Месечината, затемнување на Сонцето, како и впечатливи кадри од „заоѓањето“ и „изгрејсонцето“ на Земјата гледани од Orion. По спуштањето, астронаутите биле извлечени од капсулата од заеднички тим на НАСА и американската војска и пренесени со хеликоптер на бродот USS John P. Murtha за првични лекарски прегледи. Следниот чекор, според агенцијата, е подготовката за Artemis III, мисијата со која НАСА сака повторно да испрати луѓе на површината на Месечината. View this post on Instagram